Χαιρετισμός του Υπουργού Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας κ. Μιχάλη Δαμιανού στο 16ο Nicosia Economic Congress με θέμα: «Η Ενεργειακή Μετάβαση της Κύπρου: Κόστος, Ασφάλεια και Ανάπτυξη»

Είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας στο 16ο Nicosia Economic Congress.

Η φετινή διοργάνωση συμπίπτει με μια περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας, όπου η έννοια της σταθερότητας δοκιμάζεται καθημερινά. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή –με αποκορύφωμα τη σύρραξη στο Ιράν– αναδεικνύουν με τον πλέον δραματικό τρόπο το πόσο ευάλωτο είναι το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα. Οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και η διαταραχή των ροών στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), έχουν επηρεάσει άμεσα τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και πιέζοντας την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Με τις διεθνείς τιμές να εκτοξεύονται, η παγκόσμια αγορά βιώνει αυτό που ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτήρισε ως «τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου», επιβεβαιώνοντας ξεκάθαρα ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται σε αβέβαιες διεθνείς συνθήκες.

Η ενίσχυση της ενεργειακής μας ανεξαρτησίας, η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και η ταχεία επένδυση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) αποτελούν πλέον αδήριτη εθνική ανάγκη.

Η στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας στηρίζεται σε ένα σαφές τρίπτυχο: μείωση κόστους, ενίσχυση ασφάλειας και βιώσιμη ανάπτυξη, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό που δίνουν η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η δέσμη νομοθετημάτων «Fit for 55» και το σχέδιο «REPowerEU».

Πρώτο ζήτημα, το κόστος ενέργειας. Η Κύπρος ως ένα ενεργειακά απομονωμένο νησιωτικό σύστημα επιβαρύνεται με υψηλό κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού λόγω της μεγάλης εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, γεγονός που μάς καθιστά δέσμιους των διεθνών διακυμάνσεων τιμών ενέργειας. Αυτή η εξάρτηση μεταφράζεται σε υψηλό κόστος ηλεκτρισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Υπό αυτό το πρίσμα, η πράσινη μετάβαση αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική επιλογή για τη διασφάλιση της ενεργειακής μας αυτονομίας και, κατ’ επέκταση, της εθνικής μας οικονομικής σταθερότητας.

Κεντρικοί άξονες αυτής της πορείας είναι:

η ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας,
η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ και της αποθήκευσης ενέργειας, και
ο εκσυγχρονισμός των δικτύων και η ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου με την ευρύτερη περιοχή.
Το άνοιγμα της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών. Τα οφέλη της μεταρρύθμισης είναι δεδομένα και αναμένεται να αποτυπωθούν προοδευτικά στις λιανικές τιμές. Καθώς η αγορά ωριμάζει κι ενισχύεται ο ανταγωνισμός, σε συνδυασμό με τη συνεχή διείσδυση των ΑΠΕ, οι συνθήκες για τον τελικό καταναλωτή θα αρχίσουν να βελτιώνονται σταδιακά.

Ο σχεδιασμός μας για τη μείωση του ενεργειακού κόστους περνά αναπόφευκτα μέσα από τις υποδομές. Το Ενεργειακό Κέντρο Βασιλικού αποτελεί την καρδιά της ενεργειακής μας αρχιτεκτονικής, καθώς η ολοκλήρωση των υποδομών εισαγωγής και αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) θα επιτρέψει τη χρήση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή και θα εμπλουτίσει το ενεργειακό μας μείγμα. Η αλλαγή αυτή αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές ρύπων κατά 25% με 30%, μειώνοντας παράλληλα το υψηλό κόστος που πληρώνουμε σήμερα για δικαιώματα εκπομπών, το οποίο μετακυλίεται στους λογαριασμούς ηλεκτρισμού.

Παράλληλα, οι ΑΠΕ εισέρχονται σε μια νέα φάση, όπου η βαρύτητα δεν δίδεται μόνο στην παραγωγή, αλλά και στη διαχείριση.

Σε αυτό το πλαίσιο, προωθείται η εγκατάσταση κεντρικών και αποκεντρωμένων συστημάτων αποθήκευσης. Σημειώνω την εγκατάσταση, στο εγγύς μέλλον, συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας υπό την ιδιοκτησία και διαχείριση του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου. H αποθήκευση αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τη σταθερότητα του δικτύου και να επιτρέψει μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα.

Με την ενσωμάτωση έξυπνων μετρητών και ψηφιακών συστημάτων ελέγχου δημιουργούμε ένα «έξυπνο δίκτυο» (Smart Grid), ανοίγοντας ένα νέο πεδίο για επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής και διαχείρισης ενέργειας. Στην ίδια κατεύθυνση, προωθείται η συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, αξιοποιώντας θερμότητα που διαφορετικά θα χανόταν, μειώνοντας την κατανάλωση καυσίμων και ενισχύοντας την αποδοτικότητα των βιομηχανικών μας μονάδων.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι νέοι κανονισμοί θέτουν αυστηρότερα πλαίσια για την προστασία των καταναλωτών και την επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες. Η εναρμόνιση με την αναθεωρημένη Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση και τους νέους κανόνες για τον Σχεδιασμό της Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας δημιουργεί ένα νομικά θωρακισμένο περιβάλλον για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες.

Για τις επιχειρήσεις αυτό συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την υποχρεωτική εφαρμογή της «αρχής της προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση» σε μεγάλες επενδύσεις. Θεσπίζεται επίσης υποχρέωση για κέντρα δεδομένων με ισχύ τουλάχιστον 500 kW για δημοσιοποίηση ετήσιων τεχνικών στοιχείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό.

Επιπλέον, οι επιχειρήσεις καλούνται να υιοθετήσουν αυστηρά συστήματα ενεργειακής διαχείρισης και ελέγχων, ενώ δρομολογούνται νομοθετικά μέτρα για τη μετατροπή των υφιστάμενων κτηρίων σε μονάδες σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης.

Το κράτος ηγείται αυτής της προσπάθειας, με υποχρεωτική μείωση κατανάλωσης κατά 1,9% ετησίως από το 2027, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το 15,1% του στόχου εξοικονόμησης θα κατευθυνθεί προς όφελος των ευάλωτων ομάδων.

Όσον αφορά στα μεγάλα έργα διασύνδεσης, όπως ο Great Sea Interconnector (GSI), η στάση μας παραμένει υπεύθυνη και ορθολογική. Η άρση της ενεργειακής απομόνωσης αποτελεί στρατηγικό στόχο, αλλά η υλοποίηση τέτοιων έργων προϋποθέτει απόλυτη διασφάλιση των οικονομικών και τεχνικών παραμέτρων.

Φίλες και φίλοι,

Η ενεργειακή μετάβαση είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, με σημαντικό αρχικό κόστος. Αλλά το κόστος της αδράνειας είναι πολλαπλάσιο.

Για τον λόγο αυτό έχουμε απλοποιήσει τις διαδικασίες. Μέσω του αναβαθμισμένου One-Stop Shop, προσφέρουμε ένα κεντρικό σημείο εξυπηρέτησης για τους επενδυτές, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και επιταχύνοντας τις αδειοδοτήσεις για έργα ΑΠΕ και στρατηγικές υποδομές.

Έχουμε επίσης αξιοποιήσει στο μέγιστο πόρους από το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ 2021-2027», διοχετεύοντας εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε Σχέδια Χορηγιών.

Εντός του 2026, αναμένεται να προκηρυχθεί εκ νέου το Σχέδιο Χορηγιών «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω σε Κατοικίες», ενώ θα τεθεί για πρώτη φορά σε ισχύ Σχέδιο Χορηγιών για εγκατάσταση αποθήκευσης ενέργειας σε επιχειρήσεις.

Με τη νέα φορολογική μεταρρύθμιση, η στήριξη για κατοικίες εστιάζει πλέον περισσότερο σε όσους την έχουν πραγματικά ανάγκη: τα ευάλωτα και ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά.

Επιπρόσθετα, οι πρόσφατες αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου για μείωση του φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα κίνησης κατά 8,33 σεντ, καθώς και του συντελεστή Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) στον ηλεκτρισμό από 9% στο 5%, έρχονται να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις στους πολίτες από τις μεγάλες αυξήσεις που καταγράφονται στα καύσιμα, λόγω της κατάστασης στη Μέση Ανατολή.

Η επιχειρηματική κοινότητα καλείται πλέον να δει πέρα από την παραγωγή, αφού σημαντικές ευκαιρίες δημιουργούνται σε:

υποδομές διανομής και αποθήκευσης,
ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων και βιομηχανικών μονάδων, και
παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών ενεργειακού ελέγχου.
Οφείλουμε να δράσουμε άμεσα, αποφασιστικά και με στρατηγική πυξίδα το μέλλον. Η ενεργειακή μετάβαση είναι η ευκαιρία μας να οικοδομήσουμε μια οικονομία πιο ισχυρή, πιο πράσινη και πιο ανταγωνιστική. Και είναι ευθύνη όλων μας να διασφαλίσουμε ότι θα αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Σας καλώ να εκμεταλλευτείτε τα εργαλεία που δημιουργούμε, για να χτίσουμε μαζί μια Κύπρο ενεργειακά ανεξάρτητη και οικονομικά ισχυρή.

Σας ευχαριστώ και εύχομαι ένα παραγωγικό συνέδριο.